Nowe warunki techniczne sieci gazowych 2026 — co się zmienia przed 21 września?

---

21 września 2026 r. rozporządzenie Ministra Gospodarki z 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, przestaje obowiązywać. Nie dlatego, że ktoś je uchyla — po prostu wygasa mu ustawowy termin. Nowe rozporządzenie Ministra Energii, które ma je zastąpić, na 1 sierpnia 2026 r. wciąż nie jest podpisane. Dla projektanta sieci gazowej oznacza to dwie rzeczy: warto już teraz wiedzieć, co się zmienia w odległościach i strefach, i mieć świadomość, że część przepisów, do których przywykł, znika z rozporządzenia bez zastąpienia.

Dlaczego rozporządzenie z 2013 r. przestaje obowiązywać 21 września 2026 r.?

Powód nie ma nic wspólnego z gazownictwem. Ustawa z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami zmieniła art. 7 Prawa budowlanego i nakazała, by przy określaniu warunków technicznych brać pod uwagę potrzeby osób ze szczególnymi potrzebami. W art. 66 tej ustawy ustawodawca zapisał, że dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego zachowują moc do dnia wejścia w życie nowych, nie dłużej jednak niż przez 84 miesiące od wejścia ustawy w życie.

Ustawa o dostępności weszła w życie 20 września 2019 r. 84 miesiące upływają 20 września 2026 r. — i to jest ostatni dzień obowiązywania rozporządzenia z 2013 r. Ten sam mechanizm wysadza w powietrze cały pakiet starych warunków technicznych, dlatego równolegle powstają nowe WT dla budynków.

Kluczowa różnica, o której łatwo zapomnieć: wygaśnięcie działa z mocy ustawy i nie jest warunkowe. Jeżeli nowe rozporządzenie nie zostanie ogłoszone w Dzienniku Ustaw do 20 września, to 21 września nie będzie w Polsce obowiązujących warunków technicznych dla sieci gazowych — nie wrócą też przepisy z 2013 r. Projektowany § 58 wyznacza wejście w życie na 21 września 2026 r. właśnie po to, żeby luki nie było.

Na jakim etapie jest projekt i czy zdąży przed 21 września?

Projekt figuruje w wykazie prac legislacyjnych Ministra Energii pod numerem 19, a jego dokumentacja jest publikowana na RCL pod numerem 12406952. Kalendarium wygląda tak:

• 9 lutego 2026 r. — skierowanie do uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania. Termin na uwagi wynosił 14 dni, ale etap formalnie zamknięto dopiero 19 czerwca 2026 r. Uwagi zgłosiły m.in. Izba Gospodarcza Gazownictwa, GAZ-SYSTEM, ORLEN, Polska Spółka Gazownictwa, Gas Storage Poland, PZITS, a w opiniowaniu — Prezes URE i Prezes UDT.
• 24 lutego i 1 czerwca 2026 r. — pisma Rządowego Centrum Legislacji z uwagami do projektu.
• 17 czerwca 2026 r. — data wersji projektu, która jest dziś najnowsza publicznie dostępna.
• 10 lipca 2026 r. — RCL odstąpiło od przeprowadzenia komisji prawniczej. To wynika wprost z pisma notyfikacyjnego Ministerstwa Energii. Projekt nie przechodził więc etapu, który przy WT dla budynków trwał tygodniami.
• 17 lipca 2026 r. — Departament Prawny ME przekazał projekt do Ministerstwa Rozwoju i Technologii z prośbą o notyfikację techniczną Komisji Europejskiej w trybie dyrektywy 2015/1535.

I tu leży realne ryzyko terminu. Notyfikacja techniczna uruchamia okres wstrzymania (standstill) — zgodnie z art. 6 dyrektywy 2015/1535 co do zasady trzy miesiące od otrzymania projektu przez Komisję, w którym państwo członkowskie nie może przyjąć przepisów. Pismo z 17 lipca jest wystąpieniem do MRiT o dokonanie notyfikacji, nie samą notyfikacją, a przypis 2 w projekcie wciąż ma puste miejsca na datę i numer („notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu … pod numerem …”). Daty skutecznego przekazania projektu Komisji ani numeru notyfikacji nie da się dziś ustalić z dokumentów RCL — a bez nich nie wyznaczysz końca standstill.

Wniosek praktyczny: planując harmonogram, nie zakładaj, że 21 września 2026 r. wejdą w życie nowe przepisy. Jeżeli standstill ruszył pod koniec lipca, kończy się dopiero pod koniec października, a wtedy między utratą mocy starego rozporządzenia a ogłoszeniem nowego powstanie luka. W takim okresie zostają: Prawo budowlane, przepisy o ochronie przeciwpożarowej, normy PN-EN i wymagania operatorów — ale nie warunki techniczne w rozumieniu art. 7 Prawa budowlanego.

Co zniknęło z projektu po uzgodnieniach — z 109 paragrafów do 58

To najmniej opisana, a najpoważniejsza zmiana. Wersja skierowana do konsultacji 9 lutego 2026 r. liczyła 109 paragrafów. Wersja po uzgodnieniach z 17 czerwca — 58 paragrafów. Skurczyła się o połowę, a ubyło konkretnie tego, co dla projektanta liczy się najbardziej.

Widać to nawet po liście „najistotniejszych zmian” w uzasadnieniu: w lutym miała dziewięć punktów, w czerwcu pięć. Zniknęły cztery:

• określenie nowych materiałów (tworzywa sztuczne, materiały kompozytowe) — z listy najważniejszych zmian wypadło, choć sam podział materiałowy w § 4 został,
• określenie wymagań, jakie powinny spełniać gazociągi z tworzyw sztucznych i kompozytów — materiał zostaje dopuszczony, wymagania dla niego nie,
• doprecyzowanie przepisów o próbach wytrzymałości i szczelności gazociągów,
• możliwość stosowania urządzeń do zagospodarowania energii odpadowej na stacjach gazowych.

W tekście z 17 czerwca nie ma już ani jednego wystąpienia słowa „wytrzymałość”, „granica plastyczności” czy „współczynnik projektowy”. Nie ma też odwołania do żadnej Polskiej Normy — podczas gdy rozporządzenie z 2013 r. miało załącznik nr 1 z wykazem powołanych PN, a w § 9 i § 11 wprost narzucało, że naprężenia obwodowe gazociągu stalowego o MOP powyżej 0,5 MPa nie mogą przekroczyć iloczynu R_t0,5 i współczynnika projektowego zależnego od klasy lokalizacji (0,40 / 0,60 / 0,72), przy MOP do 0,5 MPa — iloczynu R_t0,5 i współczynnika 0,4, a gazociągu polietylenowego — iloczynu MRS i współczynnika 0,5.

RCL ostrzegało przed tym już w lutym. W piśmie z 24 lutego 2026 r. napisano, że w projekcie zrezygnowano z wykazu Polskich Norm, uzasadnienie nie wyjaśnia ratio legis tego rozwiązania, a samo rozwiązanie „może znacznie utrudniać ustalenie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe” i naraża rozporządzenie na zarzut niewykonania upoważnienia ustawowego. W wersji z 17 czerwca odesłań do norm nie doprecyzowano — usunięto natomiast przepisy, których uwaga dotyczyła.

Skutek uboczny widać gołym okiem w samym dokumencie: uzasadnienie do § 5 nadal tłumaczy, że „od klasy lokalizacji zależy wartość przyjętego współczynnika bezpieczeństwa, a co za tym idzie — dokonane obliczenia wytrzymałościowe”, choć w tekście rozporządzenia żadnego takiego współczynnika już nie ma.

Co to zmienia w praktyce? Rozporządzenie przestaje wskazywać metodę obliczeń wytrzymałościowych i parametry prób ciśnieniowych — i nie wskazuje w to miejsce żadnej innej podstawy. Nie znaczy to, że nowa podstawa powstaje automatycznie: jak przypomina samo RCL, stosowanie Polskich Norm jest z zasady dobrowolne i obowiązujące dopiero wtedy, gdy odsyła do nich przepis prawa. Po wejściu projektu w życie takiego odesłania nie będzie, a zestaw norm (PN-EN 1594, PN-EN 12007, PN-EN 1555), standardy techniczne IGG i wymagania operatora trzeba będzie ustalać i uzgadniać osobno dla konkretnego zadania.

Kogo obejmą nowe przepisy — zakres rośnie mocniej, niż wygląda

Zmiana, która nie trafiła do żadnego zestawienia „najistotniejszych zmian”, a potrafi przesądzić o tym, czy rozporządzenie w ogóle Cię dotyczy. Rozporządzenie z 2013 r. stosuje się do sieci gazowej służącej do transportu gazu ziemnego i w § 1 ust. 2 wyłącza sześć kategorii: sieci do gazów technicznych i skroplonych gazów węglowodorowych (C3–C4), sieci w kanałach zbiorczych, sieci doświadczalne, instalacje gazowe w budynkach, gazociągi podmorskie oraz sieci na terenach wojskowych.

Projektowany § 1 stosuje się do sieci służących do transportu gazu, a § 2 pkt 4 definiuje gaz jako „gaz ziemny oraz inne rodzaje gazu palnego, a także ich mieszaniny, dostarczane za pomocą sieci gazowej”. Wyłączenia zostają dwa: sieci doświadczalne oraz gazociągi podmorskie i nad powierzchnią wód morskich.

Praktyczny skutek: sieci gazów technicznych i LPG, sieci w kanałach zbiorczych oraz sieci na terenach wojskowych, dziś jednoznacznie wyjęte spod warunków technicznych sieci gazowych, w projekcie takiego wyłączenia nie mają. Jeśli projektujesz którąkolwiek z nich, to jest pierwszy przepis, który warto sprawdzić w wersji ogłoszonej.

Jakie nowe materiały dopuszcza projekt?

Podział gazociągów według ciśnienia zostaje bez zmian (niskie do 10,0 kPa, średnie do 0,5 MPa, podwyższone średnie do 1,6 MPa, wysokie powyżej 1,6 MPa). Zmienia się podział materiałowy:

Kategoria „polietylen” zostaje zastąpiona szerszą „tworzywa sztuczne”, a gazociągi kompozytowe pojawiają się w warunkach technicznych po raz pierwszy. Projekt nie wskazuje jednak, jakie inne tworzywa i na jakich warunkach można stosować ani czym w rozumieniu rozporządzenia jest rura kompozytowa — definicji rury kompozytowej, obecnej jeszcze w wersji lutowej, w tekście po uzgodnieniach nie ma.

Zastrzeżenie jest jednak istotne: poza samym dopuszczeniem materiału projekt po uzgodnieniach mówi o kompozytach tylko jedno zdanie — § 10 ust. 9 nakazuje stosować do nich odpowiednio przepisy o odległościach od fundamentów słupów i uziemień linii elektroenergetycznych oraz od uziemień stacji transformatorowych. Żadnych parametrów wytrzymałościowych, wymagań dla połączeń ani zasad prób. Zapowiedziany w lutym punkt „określenie wymagań, jakie powinny spełniać gazociągi budowane z tworzyw sztucznych i kompozytów” z projektu wypadł.

Co zmienia się w strefach kontrolowanych i czym jest pas eksploatacyjny?

Szerokości stref kontrolowanych nie zmieniają się w ogóle — uzasadnienie stwierdza to wprost, a porównanie § 7 ust. 7 projektu z § 10 ust. 6 rozporządzenia z 2013 r. to potwierdza. Jeśli więc ktoś liczył na przewymiarowanie korytarzy, może odetchnąć.

Nowością jest pas eksploatacyjny — obszar wyznaczany przez operatora sieci gazowej po obu stronach osi gazociągu, niezbędny do prowadzenia czynności eksploatacyjnych. Jego szerokości są maksymalne, nie minimalne, i nigdy nie mogą przekroczyć szerokości strefy kontrolowanej.

Poza pasem eksploatacyjnym w § 7 i § 13 zbiera się kilka zmian, które w codziennej pracy widać częściej niż nowe definicje:

1. Odległość drzew mierzy się inaczej. W 2013 r. 2,0 m (do DN 300 włącznie) i 3,0 m (powyżej DN 300) liczono od osi gazociągu; projekt liczy je od zewnętrznej ścianki gazociągu. To zaostrzenie: linia wycinki odsuwa się od osi o promień rury, czyli przy DN 700 o dodatkowe ok. 0,35 m z każdej strony. Dodatkowo zakaz nie dotyczy gazociągów układanych bezwykopowo poniżej poziomu systemu korzeniowego drzew.
2. Ta sama zmiana punktu odniesienia dotyczy terenów leśnych. Pas gruntu bez drzew i krzewów o szerokości minimum 2,0 m z obu stron w rozporządzeniu z 2013 r. (§ 20) liczono od osi gazociągu, w projekcie (§ 13) — od zewnętrznej ścianki. Przy dużych średnicach realna szerokość przecinki rośnie o średnicę rury.
3. Zakaz składów i magazynów obejmuje więcej niż dotąd. Rozporządzenie z 2013 r. zakazywało w strefie kontrolowanej urządzania stałych składów i magazynów; projekt skreśla słowo „stałych”, więc zakaz obejmuje także składowanie tymczasowe — na przykład zaplecze budowy.
4. Znika reguła dla pasa drogowego. Rozporządzenie z 2013 r. (§ 10 ust. 5) wskazywało, co zrobić, gdy w planach uzbrojenia podziemnego nie przewidziano strefy kontrolowanej dla gazociągu budowanego w pasie drogowym — strefę ustalało się w dokumentacji projektowej po uzgodnieniu z zarządcą drogi. Projekt tego przepisu nie powtarza.
5. Parkingi w strefie kontrolowanej stają się dopuszczalne — dla gazociągów o MOP do 0,5 MPa, pod warunkiem nawierzchni rozbieralnej lub przepuszczalnej i uzgodnienia rozwiązania z operatorem. To odblokowuje typowy konflikt na działkach z gazociągiem średniego ciśnienia w pasie dojazdowym.
6. Elementy infrastruktury kolejowej mogą być lokalizowane w strefie kontrolowanej po uzgodnieniu z operatorem.

Jak zmieniają się odległości od zabudowy i elektrowni wiatrowych?

Najbardziej odczuwalna zmiana merytoryczna jest tu, choć w komunikatach branżowych prawie się nie pojawia. W rozporządzeniu z 2013 r. (§ 21) wymagana odległość obiektów budowlanych od osi gazociągu zależała od materiału rury: mnożniki wynikające z klasy lokalizacji stosowano wyłącznie do gazociągów stalowych o MOP powyżej 0,5 MPa. Gazociąg z polietylenu o MOP od 0,5 do 1,0 MPa miał zawsze połowę szerokości strefy kontrolowanej, niezależnie od klasy lokalizacji.

Projektowany § 14 usuwa kryterium materiałowe i różnicuje wyłącznie ciśnieniem oraz klasą lokalizacji.

Dwie pułapki redakcyjne w tym przepisie. Po pierwsze, § 14 ust. 3 mówi wyłącznie o budynku, a nie o każdym obiekcie budowlanym — dla gazociągów o MOP powyżej 10,0 MPa projekt nie formułuje analogicznej reguły dla pozostałych obiektów. Po drugie, § 14 ust. 4, który nakazuje lokalizować obiekty budowlane względem istniejącego gazociągu, odsyła tylko do ust. 1 i 2, a więc reguły dla ciśnień powyżej 10,0 MPa nie obejmuje.

Przykład, który pokazuje skalę: gazociąg z tworzywa sztucznego o MOP 0,7 MPa ma strefę kontrolowaną 2,0 m, czyli połowę równą 1,0 m.

• Według rozporządzenia z 2013 r.: 1,0 m — w każdej klasie lokalizacji.
• Według projektu: 1,0 m w I klasie, 2,0 m w II klasie, 3,0 m w III klasie lokalizacji.

Dla gazociągów PE podwyższonego średniego ciśnienia prowadzonych przez tereny niezabudowane wymagana odległość zabudowy potraja się. To jest ta zmiana, którą warto sprawdzić w projektach czekających na pozwolenie.

Elektrownie wiatrowe dostają własny przepis (§ 12 ust. 3): dla gazociągu o MOP powyżej 0,5 MPa odległość mierzona między zewnętrzną ścianką gazociągu a zewnętrznym obrysem fundamentu elektrowni nie może być mniejsza niż połowa szerokości strefy kontrolowanej i nie mniejsza niż 10,0 m. Dla gazociągów, których strefę wyznacza się według § 7 ust. 7, zadziała zawsze próg 10,0 m — największa połowa strefy kontrolowanej to 6,0 m (powyżej DN 500), więc pierwszy człon nie ma szans stać się wiążący. Inaczej jest przy gazociągach objętych przepisem przejściowym § 55: strefy z załącznika sięgają dla starych gazociągów nawet 200,0 m, a wtedy to połowa strefy wyznacza wymaganą odległość. W rozporządzeniu z 2013 r. odpowiednika tego przepisu nie było w ogóle.

Warto też sprawdzić § 10 ust. 8 pkt 1, jeśli w projekcie występuje zbliżenie do linii napowietrznej niskiego napięcia. Rozporządzenie z 2013 r. wymagało, by odległość granicy strefy kontrolowanej od rzutu skrajnego przewodu linii do 1,0 kV nie była mniejsza niż pełna szerokość strefy kontrolowanej. Projekt mierzy tę odległość od gazociągu i wymaga połowy szerokości strefy. Przy gazociągu średniego ciśnienia (strefa 1,0 m) daje to 0,5 m zamiast dotychczasowych 1,5 m liczonych od osi. Dla linii do 15,0 kV i powyżej punkt odniesienia (granica strefy) oraz wartości 3,0 m i 5,0 m pozostają bez zmian.

Trzeciej zmiany w tym rozdziale łatwo nie zauważyć, a dotyczy szerszego grona niż projektanci gazu. Projektowany § 1 ust. 1 rozszerza zakres rozporządzenia na sytuowanie innych obiektów budowlanych względem gazociągu — nie tylko na projektowanie i budowę samej sieci. RCL kwestionowało to w lutym jako wykroczenie poza upoważnienie ustawowe; resort przepis utrzymał i dopisał wyjaśnienie do uzasadnienia. Jeśli zostanie w wersji ogłoszonej, będzie to podstawa prawna wiążąca również architekta lokalizującego budynek obok istniejącego gazociągu. Wzmacnia to § 5 ust. 2: zaliczenie terenu do klasy lokalizacji obowiązuje przez cały okres użytkowania gazociągu, a § 14 ust. 4 nakazuje przy lokalizowaniu obiektów uwzględnić klasę przyjętą na etapie projektowania gazociągu — nie tę, która wynika z dzisiejszego zagospodarowania.

Co z projektami złożonymi przed wejściem nowych przepisów w życie?

Przepisy przejściowe zajmują trzy paragrafy i są krótsze, niż większość osób się spodziewa:

• § 55 — dla gazociągów wybudowanych przed 5 września 2013 r. (lub z pozwoleniem wydanym przed tym dniem) dalej obowiązują szerokości stref kontrolowanych z załącznika, powtórzonego za rozporządzeniem z 2013 r. Uwaga na ust. 2 i 3: dla obiektów terenowych niewymienionych w tabeli 1 albo 2 załącznika strefa nie wynika z tabeli — jej szerokość ustala przedsiębiorstwo energetyczne, biorąc pod uwagę parametry funkcjonalne obiektu, stopień oddziaływania na sieć i strefy wyznaczone dla obiektów o zbliżonej charakterystyce.
• § 56 — do gazociągów wybudowanych od 5 września 2013 r. do dnia wejścia nowego rozporządzenia w życie lub takich, dla których w tym okresie wydano pozwolenie na budowę, stosuje się przepisy z 2013 r.
• § 57 — do gazociągów, dla których pozwolenie na przebudowę wydano po wejściu rozporządzenia w życie, stosuje się przepisy nowe.

Zwróć uwagę na sformułowanie w § 56: decyduje data wydania pozwolenia na budowę, a nie data złożenia wniosku — inaczej niż w przepisach przejściowych projektowanych warunków technicznych dla budynków, gdzie punktem odniesienia jest moment złożenia wniosku (opisaliśmy je w artykule o nowych warunkach technicznych dla budynków). Projekt sieci gazowej złożony w sierpniu 2026 r., ale z decyzją wydaną w listopadzie, będzie oceniany według nowych wymagań — a więc m.in. według § 14 z mnożnikami niezależnymi od materiału rury.

Okresu przejściowego dla przedsiębiorstw nie przewidziano. Uzasadnienie tłumaczy to tym, że rozporządzenie „nie wprowadza istotnych zmian systemowych, a jedynie dostosowuje obecnie istniejące normy prawne do obecnego stanu wiedzy technicznej”, i że nowe przepisy nie będą wpływać na dodatkowe koszty. W świetle potrojenia odległości dla gazociągów PE powyżej 0,5 MPa w III klasie lokalizacji to twierdzenie jest, delikatnie mówiąc, optymistyczne.

Jak to wpływa na obliczenia spadku ciśnienia i dobór średnic?

Bezpośrednio — nie wpływa wcale i warto to powiedzieć wprost. Ani rozporządzenie z 2013 r., ani projekt nie zawierają wzorów hydraulicznych, więc po stronie doboru średnic nic się z mocy przepisu nie zmienia. Spadek ciśnienia w gazociągu średniego i wysokiego ciśnienia dalej liczy się według norm i modeli branżowych — wzorów kwadratowych, Weymoutha, Panhandle'a czy AGA. Porównanie metod i zakresów ich stosowania opisaliśmy w artykule o obliczeniach gazociągów średniego i wysokiego ciśnienia. Do policzenia konkretnego odcinka skorzystaj z kalkulatora sieci średniego i wysokiego ciśnienia, a dla instalacji i gazociągów niskiego ciśnienia — z kalkulatora instalacji niskiego ciśnienia.

Pośrednio zmiana dotyka jednak doboru średnic w dwóch miejscach:

1. Trasa robi się droższa albo dłuższa. Większe wymagane odległości od zabudowy w II i III klasie lokalizacji dla gazociągów z tworzyw sztucznych powyżej 0,5 MPa oznaczają albo obejście, albo zejście z ciśnienia. Zejście z MOP z 0,7 MPa do 0,5 MPa wyprowadza gazociąg z reżimu § 14 ust. 2 do ust. 1 — ale za utratę ciśnienia trzeba zapłacić średnicą. To jest dokładnie ten moment, w którym warto policzyć oba warianty, zanim trasa trafi do uzgodnień.
2. Strona wytrzymałościowa traci oparcie w rozporządzeniu. Dobór grubości ścianki, który dotąd startował od współczynnika projektowego 0,40 / 0,60 / 0,72 wprost z § 9 rozporządzenia, będzie się opierał na PN-EN i wymaganiach technicznych operatora — bez przepisu, który by je narzucał. Przy uzgadnianiu dokumentacji z PSG czy GAZ-SYSTEM to raczej formalność; przy sporze o rozwiązanie równoważne robi różnicę.

Co zrobić teraz

1. Przejrzyj projekty czekające na decyzję. Jeśli pozwolenie na budowę może zostać wydane po wejściu nowego rozporządzenia w życie, sprawdź odległości od zabudowy według § 14 — najpierw dla gazociągów z tworzyw sztucznych o MOP powyżej 0,5 MPa w II i III klasie lokalizacji.
2. Nie przepisuj do opisów technicznych numerów paragrafów z projektu. Do czasu ogłoszenia w Dzienniku Ustaw powołuj się na rozporządzenie z 2013 r., a zmiany trzymaj jako założenie projektowe.
3. Sprawdź, czy Twoje standardowe odesłania do PN nie żyły dotąd wyłącznie w załączniku nr 1 rozporządzenia z 2013 r. Po wejściu nowego rozporządzenia to odesłanie zniknie. Projekt nie nakazuje niczego w zamian, ale w opisie technicznym warto wtedy jednoznacznie wskazać przyjęte normy i wymagania operatora.
4. Sprawdź § 1, jeśli projektujesz sieć inną niż gaz ziemny — LPG, gazy techniczne, sieć w kanale zbiorczym lub na terenie wojskowym. Wyłączenia, na których opierałeś się do tej pory, w projekcie nie mają odpowiednika.
5. Śledź katalog RCL nr 12406952, konkretnie etapy 11 i 12 („skierowanie projektu do podpisu ministra” i „skierowanie aktu do ogłoszenia”). Dopóki są puste, każda liczba z tego artykułu jest liczbą z projektu, nie z prawa.

Powrót do listy artykułów